Jak opiekować się osobą starszą leżącą? Porady

Dobra opieka nad leżącym seniorem wymaga planu, odpowiedniego sprzętu oraz przygotowania opiekuna do bezpiecznego wykonywania codziennych czynności w sposób dostosowany do stanu bliskiej osoby.

Opiekę nad osobą leżącą warto rozpocząć od oceny jej stanu zdrowia i zakresu samodzielności. Trzeba ustalić m.in., czy senior potrafi:

Opiekun może ubiegać się o wsparcie w ramach pielęgniarskiej domowej opieki długoterminowej finansowanej przez NFZ. Jest przeznaczona dla osób obłożnie i przewlekle chorych, które nie wymagają leczenia szpitalnego, ale potrzebują systematycznej opieki pielęgniarskiej. Jednym z warunków kwalifikacji jest uzyskanie 40 punktów lub mniej w skali Barthel, czyli ocenie samodzielności w codziennych czynnościach. Potrzebne są również skierowanie od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego oraz karta oceny pacjenta.

Spełnienie tych warunków nie zawsze oznacza jednak natychmiastowe rozpoczęcie opieki – w zależności od dostępności świadczeń w danym regionie senior może zostać wpisany na listę oczekujących.

Po objęciu pacjenta opieką pielęgniarka odwiedza go co najmniej 4 razy w tygodniu. W zależności od jego potrzeb m.in.:

Podstawą wyposażenia pokoju osoby leżącej jest łóżko rehabilitacyjne z regulacją wysokości oraz kąta nachylenia oparcia, które ułatwia zmianę pozycji, karmienie i zabiegi higieniczne. Warto zorganizować przestrzeń tak, aby mieć dostęp do łóżka z obu stron.

Drugi ważny element to materac przeciwodleżynowy, np. zmiennociśnieniowy, który pomaga równomiernie rozłożyć nacisk na poszczególne części ciała.

Poza tym w pokoju przydadzą się dobre oświetlenie oraz stolik z najpotrzebniejszymi rzeczami.

W pobliżu łóżka warto przygotować łatwo dostępny zapas środków potrzebnych do codziennej pielęgnacji, takich jak podkłady chłonne, rękawiczki jednorazowe i preparaty do ochrony skóry.

Higiena osoby leżącej to nie tylko zadbanie o czystość, ale też codzienna okazja, aby przyjrzeć się skórze. Podczas mycia dobrze jest obejrzeć miejsca najbardziej narażone na ucisk:

To tam najczęściej pojawiają się odleżyny. W czasie oględzin zaniepokoić powinny:

Jak zapobiegać odleżynom? Podstawy to:

Zmiana pozycji osoby leżącej to serce profilaktyki. Zwykle zaleca się ją co 2–3 godziny, a według części zaleceń nawet co 1–2 godziny. Ostateczną częstotliwość ustala się jednak indywidualnie, na podstawie stanu skóry i wskazówek personelu medycznego.

Ważne: nie należy podnosić ani przenosić osoby leżącej bez znajomości bezpiecznej techniki. O instruktaż warto poprosić pielęgniarkę lub fizjoterapeutę.

Plan posiłków i nawadniania najlepiej ustalić ze specjalistą, bo zależy od stanu zdrowia seniora. Karmienie osoby leżącej najbezpieczniej odbywa się w pozycji siedzącej lub półsiedzącej z uniesionym tułowiem. Warto podawać małe porcje, bez pośpiechu, dając czas na przełknięcie.

Szczególnej uwagi wymaga sposób, w jaki senior połyka pokarmy i napoje. Na dysfagię, czyli zaburzenia połykania, mogą wskazywać:

Takie objawy wymagają możliwie szybkiej konsultacji z lekarzem. Dysfagia zwiększa ryzyko zachłyśnięcia i aspiracyjnego zapalenia płuc, a także niedożywienia oraz odwodnienia.

Zakres aktywności należy dostosować do stanu seniora i zaleceń fizjoterapeuty. Mogą to być proste ruchy kończyn, ćwiczenia oddechowe, a jeśli sytuacja na to pozwala – stopniowa pionizacja. Przed każdą czynnością należy wyjaśnić seniorowi, co zostanie zrobione, oraz zadbać o jego zgodę i intymność. Warto też zachęcać go do samodzielnego wykonywania tych czynności, które nadal pozostają w jego zasięgu.

Nawet dobrze zorganizowana opieka nad osobą leżącą w domu ma granice. Niektóre sytuacje wymagają szybkiej reakcji medycznej.

Poniższa tabela pokazuje, na co zwrócić uwagę w poszczególnych obszarach opieki oraz kiedy sygnały wymagają kontaktu ze specjalistą.

Jeśli opieka nad chorym leżącym przekracza możliwości rodziny, warto rozważyć dodatkowe wsparcie, np. opiekę wytchnieniową albo pomoc profesjonalnej opiekunki.

Poniżej znajdziesz wyjaśnienia kilku dodatkowych kwestii, które często pojawiają się w kontekście opieki nad leżącym seniorem.

Jeśli seniora trzeba umyć w łóżku, należy kolejno odsłaniać i oczyszczać poszczególne części ciała, zaczynając od najczystszych, a okolice intymne pozostawić na koniec. Okolice intymne myje się zgodnie z zasadami higieny odpowiednimi do anatomii pacjenta; u kobiet ruch powinien przebiegać od przodu ku tyłowi, aby ograniczyć przenoszenie drobnoustrojów. Skórę należy dokładnie osuszyć i zabezpieczyć kremem ochronnym, oglądając ją przy okazji pod kątem odleżyn.

W pozycji możliwie wysokiej lub siedzącej, małymi porcjami i bez pośpiechu. Kaszel, krztuszenie się czy bulgoczący głos podczas jedzenia są wskazaniem do konsultacji z lekarzem.

Pomocy można szukać u lekarza i pielęgniarki POZ, w ośrodku pomocy społecznej oraz w placówkach realizujących domową opiekę długoterminową lub rehabilitację w ramach NFZ.

Wiedza o tym, jak opiekować się osobą starszą leżącą, opiera się na kilku filarach: planie dopasowanym do stanu seniora, właściwym sprzęcie i instruktażu od pielęgniarki lub fizjoterapeuty. Dzięki temu często udaje się uniknąć poważnych komplikacji, np. odleżyn czy zakrztuszenia. Jeśli opieka w domu przestaje wystarczać, warto poszukać profesjonalnego wsparcia.