Depresja u osób starszych – jak ją rozpoznać? Objawy i leczenie

Depresja jest najważniejszym, najczęstszym i najrzadziej rozpoznawalnym problemem zdrowotnym u osób starszych. W większości przypadków jest chorobą możliwą do wyleczenia w sytuacji podjęcia odpowiedniego leczenia. Przebiega nietypowo, maskując się dolegliwościami fizycznymi. Jak rozpoznać jej objawy i jakie leczenie przynosi najlepsze rezultaty?

Depresja w wieku podeszłym to zaburzenie, którego epizody pojawiły się po raz pierwszy w wieku podeszłym lub są kontynuacją wcześniej rozpoznanej choroby.Jak powszechne jest to zjawisko? Według danych WHO ok. 5,9% dorosłych w wieku 70 lat i więcej doświadcza depresji. Depresja występuje około 1,5x częściej u kobiet niż u mężczyzn. Depresja u osób starszych często pozostaje nierozpoznana, ponieważ jej objawy przypisuje się m.in. naturalnemu procesowi starzenia [1,2,6].

Objawy u osób starszych są często inne niż u osób młodszych – seniorzy rzadko mówią wprost o smutku czy przygnębieniu. Zamiast tego skarżą się na bóle ciała, bezsenność, zmęczenie lub utratę apetytu. To sprawia, że choroba bywa mylona z fizjologicznymi zmianami związanymi z wiekiem lub innymi schorzeniami.

Na rozwój depresji u seniorów wpływa splot czynników biologicznych i psychospołecznych.

Czynniki biologiczne to:

Z kolei wśród czynników psychospołecznych wymienia się:

Na część tych czynników można wpływać. Izolacja, brak aktywności czy źle dobrana farmakoterapia to obszary, w których odpowiednie działanie może przynieść poprawę.

Depresja u osób starszych przebiega inaczej niż u młodszych pacjentów, ponieważ dominują tu dolegliwości somatyczne, a objawy psychiczne, choć również występują, schodzą na dalszy plan. U osób starszych uczucie smutki ujawnia się rzadziej. Natomiast silniej uwidaczniają się leki i niepokój, a także zakłócenia funkcji poznawczych czy zaburzenia somatyczne [6].

Objawy somatyczne (często dominujące) to:

Objawy psychiczne:

Szczególną uwagę warto zwrócić na depresję z objawami somatycznymi (somatyzacja w przebiegu depresji). Senior odwiedza kolejnych specjalistów (kardiologa, gastroenterologa, reumatologa), szukając przyczyny dolegliwości fizycznych. Wyniki badań nie wykazują poważnych nieprawidłowości, a leczenie objawowe nie przynosi ulgi. Dopiero uwzględnienie depresji jako możliwej przyczyny pozwala wdrożyć skuteczną terapię.

Zaburzenia poznawcze w przebiegu depresji to kolejna pułapka diagnostyczna. Problemy z pamięcią i koncentracją mogą imitować objawy otępienia, co prowadzi do błędnego rozpoznania demencji. Różnica jest zasadnicza: zaburzenia poznawcze w przebiegu depresji ustępują po włączeniu odpowiedniego leczenia.

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie lekarskim i narzędziach przesiewowych. Najczęściej stosowana jest Geriatryczna Skala Depresji (GDS), składająca się z 30 pytań TAK/NIE. Interpretacja wyników wygląda następująco:

Dostępna jest również skrócona wersja skali – GDS-15, w której wynik wynoszący co najmniej 6 punktów może wskazywać na depresję. Lekarz POZ może rozpoznać i leczyć depresję łagodną i umiarkowaną. Wizyta u psychiatry nie wymaga skierowania.

Leczenie łączy farmakoterapię, psychoterapię i zmiany w stylu życia. Pacjenci w wieku podeszłym są obciążeni wieloma choroba, co trzeba wziąć pod uwagę planując farmakoterapię.

Sprawdź też: Choroba Alzheimera a depresja – jak je odróżnić?

Regularne odwiedziny, wspólne spacery, zapraszanie na posiłki to proste sposoby na zmniejszenie izolacji (jednego z głównych czynników ryzyka) oraz na obserwowanie zachowania seniora. Zapobieganie depresji u osób starszych zaczyna się od uważności bliskich.

W sekcji poniżej zebraliśmy odpowiedzi na kilka często zadawanych pytań na temat depresji u osób starszych.

U seniorów dominują objawy somatyczne, a nie typowy smutek. Najczęściej zgłaszane dolegliwości to:

Depresja starcza ma objawy odmienne od depresji u młodszych osób, co sprawia, że senior trafia do różnych specjalistów zamiast do psychiatry.

Z szacunkiem i cierpliwością. Nie należy sugerować, że problemy nie są poważne. Warto słuchać bez oceniania, okazywać zainteresowanie i zachęcać do wizyty u lekarza. Regularność kontaktu daje seniorowi poczucie, że nie jest sam.

Warto pomóc w praktyczny sposób: umówić konsultację u lekarza POZ lub bezpośrednio u psychiatry, towarzyszyć podczas wizyty, zachęcać do aktywności fizycznej i kontaktów społecznych. Warto jednak pamiętać, że depresja to choroba wymagająca profesjonalnego leczenia – wsparcie bliskich, choć niezbędne, nie zastąpi farmakoterapii ani psychoterapii.

Depresja u osób starszych to zaburzenie, które zbyt często pozostaje nierozpoznane. Jej nietypowy przebieg (z dominacją dolegliwości somatycznych) sprawia, że seniorzy latami szukają pomocy u niewłaściwych specjalistów. Bliscy odgrywają ważną rolę w procesie zdrowienia – uważność i regularny kontakt mogą wpływać na przebieg choroby. Dostępne metody leczenia, takie jak farmakoterapia z wykorzystaniem leków z grupy SSRI oraz psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT), pozwalają skutecznie łagodzić objawy. Należy przy tym podkreślić, że depresja starcza nie jest naturalną częścią starzenia się.

Bibliografia: