Samoobserwacja oznacza, że pacjent – na miarę swoich możliwości – uczy się zauważać sygnały płynące z organizmu. Nie każdy pacjent potrafi dokładnie nazwać dolegliwość. Niektórzy mówią tylko: „jest mi dziwnie”, „nie mam siły”, „nie chcę jeść”, „nie mogę spać”. Takie informacje są ważne, bo często poprzedzają wyraźne objawy choroby.
Opiekun może pomagać pacjentowi prostymi pytaniami: czy coś boli, gdzie boli, od kiedy boli, czy ból narasta, czy łatwo się oddycha, czy było oddanie moczu, czy był stolec, czy pojawiło się pieczenie, nudności, zawroty głowy, lęk lub osłabienie. Warto unikać sugerowania odpowiedzi. Lepiej zapytać: „Co się zmieniło od wczoraj?” niż „Już jest lepiej, prawda?”.
U pacjentów z zaburzeniami poznawczymi, po udarze, z afazją lub dużym osłabieniem obserwacja przez rodzinę jest szczególnie ważna. Ból może objawiać się grymasem twarzy, jękiem, zaciskaniem rąk, niechęcią do poruszania, przyspieszonym oddechem albo agresją. Infekcja może objawić się splątaniem, upadkiem lub sennością, nawet bez wysokiej gorączki.
Objawy należy sygnalizować personelowi opieki długoterminowej wtedy, gdy są nowe, narastające, nietypowe dla pacjenta lub utrudniają codzienne funkcjonowanie. W opiece długoterminowej nie chodzi o „panikowanie”, ale o wczesne reagowanie. Zgłoszenie objawu na początku często pozwala uniknąć pogorszenia, odwodnienia, hospitalizacji albo powstania powikłań.
Należy również zwracać uwagę na zmiany w codziennych nawykach pacjenta. Niepokojącym sygnałem może być nagły brak apetytu, mniejsze przyjmowanie płynów, zwiększona senność, trudności z wykonywaniem czynności, które wcześniej nie sprawiały problemu, pogorszenie pamięci, dezorientacja, wycofanie z kontaktu z innymi osobami lub nagła zmiana nastroju. Warto obserwować także stan skóry, pojawienie się zaczerwienień, obrzęków, ran, siniaków lub nowych dolegliwości bólowych. Każda wyraźna zmiana w porównaniu z dotychczasowym stanem pacjenta powinna zostać przekazana personelowi sprawującemu opiekę.
Nawet jeśli objaw wydaje się niewielki, warto go zgłosić i wspólnie z personelem ocenić jego znaczenie. Dzięki temu możliwe jest szybkie wdrożenie działań zapobiegających pogorszeniu stanu zdrowia.
