Zdrowie psychiczne jest ważnym elementem ogólnego stanu zdrowia i ma istotny wpływ na jakość życia, przebieg leczenia oraz proces rehabilitacji. Dobre samopoczucie psychiczne pomaga lepiej radzić sobie z ograniczeniami wynikającymi z choroby, utrzymywać motywację do aktywności oraz budować pozytywne relacje z innymi osobami.
Zdrowie psychiczne pacjenta w opiece długoterminowej jest tak samo ważne jak pielęgnacja ciała. Choroba przewlekła, zależność od innych, ból, utrata sprawności, samotność i lęk o przyszłość mogą prowadzić do smutku, bezsenności, drażliwości, wycofania, poczucia bezradności, lęku i depresji. Opiekunowie również są narażeni na przeciążenie psychiczne.
Zdrowie psychiczne jest ściśle związane ze zdrowiem fizycznym. Dlatego ważne jest regularne spożywanie posiłków, odpowiednie nawodnienie, przestrzeganie zaleceń terapeutycznych oraz dbanie o jakość snu. Przewlekłe zmęczenie, niedożywienie, odwodnienie lub problemy ze snem mogą zwiększać ryzyko pogorszenia nastroju, drażliwości oraz problemów z koncentracją.
Profilaktyka obejmuje rozmowę, obecność, szacunek, możliwość podejmowania decyzji i zachowanie prywatności. Pacjent powinien mieć wpływ na drobne sprawy: porę mycia, ubranie, smak posiłku, muzykę, miejsce odpoczynku. Takie decyzje budują poczucie kontroli i godności. Ważne jest także utrzymywanie kontaktu z bliskimi, sąsiadami, wspólnotą religijną lub grupą wsparcia, jeśli pacjent tego chce.
Opiekun może wspierać pacjenta poprzez regularny kontakt, okazywanie zainteresowania i życzliwości oraz zachęcanie do aktywności dostosowanej do możliwości chorego. Ważne jest cierpliwe słuchanie, wspólne spędzanie czasu oraz dostrzeganie i wzmacnianie nawet niewielkich sukcesów i postępów.
Niepokoić powinny objawy depresji: utrzymujący się smutek, utrata zainteresowań, brak apetytu lub nadmierne jedzenie, bezsenność albo nadmierna senność, poczucie winy, płaczliwość, rozdrażnienie, lęk, rezygnacja z kontaktu, wypowiedzi o bezsensie życia lub śmierci. Takie objawy nie są „słabością charakteru”. Warto zgłosić je lekarzowi, psychologowi lub psychiatrze.
Opiekun też potrzebuje wsparcia. Przewlekła opieka może prowadzić do zmęczenia, złości, poczucia winy i wypalenia. Warto dzielić obowiązki, korzystać z pomocy rodziny, usług opiekuńczych, wsparcia pielęgniarki, grup wsparcia i odpoczynku. Dobry opiekun to nie ten, który nigdy nie odpoczywa, ale ten, który potrafi zadbać o pacjenta i o własne siły.
- gdy smutek, lęk lub bezsenność utrzymują się i utrudniają codzienność,
- gdy pacjent odmawia jedzenia, leków, kontaktu lub pielęgnacji,
- gdy mówi o bezsensie życia, śmierci lub samookaleczeniu,
- gdy pojawia się agresja, omamy, urojenia albo silne pobudzenie,
- gdy opiekun czuje, że nie daje już rady i potrzebuje wsparcia.
