Ból jest nieprzyjemnym doznaniem, które może towarzyszyć wielu chorobom oraz ograniczać codzienne funkcjonowanie. Oprócz leczenia farmakologicznego istnieją również metody niefarmakologiczne, które pomagają zmniejszyć odczuwanie bólu, poprawić samopoczucie oraz zwiększyć komfort życia. Metody te mogą być stosowane samodzielnie lub jako uzupełnienie leczenia zaleconego przez lekarza.
Ból jest jednym z najczęstszych problemów w opiece długoterminowej. Może pochodzić z ran, odleżyn, stawów, kręgosłupa, napięcia mięśni, chorób neurologicznych, zaparć, infekcji, zabiegów pielęgnacyjnych albo długiego leżenia. Pacjent nie powinien słyszeć, że „w tym wieku musi boleć”. Ból trzeba oceniać, zapisywać i zgłaszać.
Najprostszym narzędziem jest skala 0-10, gdzie 0 oznacza brak bólu, a 10 najsilniejszy możliwy ból. U pacjentów, którzy nie mówią, obserwuje się grymas twarzy, jęki, napięcie ciała, niepokój, przyspieszony oddech, odmowę ruchu i zmianę zachowania. Ważne jest również pytanie, kiedy ból się pojawia: przy zmianie pozycji, w nocy, przy oddawaniu moczu, po jedzeniu, przy opatrunku czy podczas chodzenia.
Niefarmakologiczne sposoby mogą zmniejszyć ból lub ułatwić jego znoszenie. Należą do nich wygodne ułożenie, odciążenie bolesnego miejsca, zmiana pozycji, delikatne ćwiczenia zalecone przez fizjoterapeutę, ciepło lub zimno, techniki oddechowe, relaksacja, spokojna muzyka, rozmowa, masaż, rozproszenie uwagi i zapewnienie snu. Ciepła i zimna nie należy stosować na rany, zaburzone czucie, obrzęki lub świeże urazy bez zgody specjalisty.
Przewlekły ból może wpływać na samopoczucie psychiczne, powodować rozdrażnienie, smutek, poczucie bezradności czy lęk. Rozmowa z rodziną, opiekunami, personelem medycznym lub psychologiem może pomóc w radzeniu sobie z trudnymi emocjami. Otwarte mówienie o bólu, obawach i potrzebach pozwala uzyskać odpowiednie wsparcie oraz znaleźć skuteczne sposoby poprawy komfortu życia.
Niefarmakologiczne metody nie zastępują leczenia przeciwbólowego, jeśli ból jest silny. Są jego uzupełnieniem. Najlepszy efekt daje połączenie dobrze dobranych leków, właściwej pielęgnacji, rehabilitacji, zmiany pozycji i wsparcia psychicznego. Ból nagły, bardzo silny, nietypowy lub połączony z dusznością, gorączką, krwawieniem, upadkiem albo pogorszeniem świadomości wymaga pilnego kontaktu ze specjalistą.
- godzina i miejsce bólu,
- nasilenie w skali 0-10,
- co wywołuje ból i co go łagodzi,
- czy ból wpływa na sen, apetyt, ruch lub nastrój,
- jak pacjent reaguje po lekach i metodach niefarmakologicznych.
