Pobyt w zakładzie opieki długoterminowej, przewlekła choroba, ograniczenie sprawności, zmiana dotychczasowego stylu życia czy rozłąka z bliskimi mogą być źródłem stresu, niepokoju i silnych emocji. Organizm człowieka reaguje na obciążenia psychiczne nie tylko pogorszeniem samopoczucia, ale także różnymi dolegliwościami fizycznymi. Takie objawy określane są mianem dolegliwości psychosomatycznych.
Dolegliwości psychosomatyczne to objawy cielesne, które mogą nasilać się pod wpływem stresu, lęku, napięcia, samotności lub przewlekłego obciążenia chorobą. Pacjent może odczuwać bóle głowy, brzucha, mięśni, kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej, duszność, nudności, problemy ze snem, zmęczenie lub brak apetytu. Objawy te są realne i nie należy ich bagatelizować.
Pomocne jest również podtrzymywanie kontaktów z rodziną i bliskimi. Rozmowa telefoniczna, spotkanie z rodziną lub wspólne spędzanie czasu pomagają zmniejszyć poczucie osamotnienia oraz zwiększają poczucie bezpieczeństwa. Ważne jest, aby otwarcie mówić o swoich emocjach, obawach i potrzebach.
W codziennej opiece pomaga spokojny rytm dnia, przewidywalność, obecność bliskich, rozmowa, ograniczenie hałasu, dobre oświetlenie, techniki oddechowe i poczucie bezpieczeństwa. Pacjent powinien wiedzieć, kiedy będzie mycie, posiłek, leki, ćwiczenia i odpoczynek. U osób z demencją nagłe zmiany planu mogą zwiększać lęk i pobudzenie.
Należy pamiętać, że przewlekły stres, długotrwały smutek, brak chęci do działania, problemy ze snem czy utrzymujące się objawy lęku mogą wymagać dodatkowego wsparcia psychologicznego. W takich sytuacjach warto zwrócić się do personelu medycznego, który pomoże dobrać odpowiednią formę pomocy.
Nie każdy ból lub duszność ma podłoże psychosomatyczne. Najpierw trzeba wykluczyć przyczyny medyczne, szczególnie jeśli objaw jest nowy, silny, nagły albo towarzyszą mu inne niepokojące sygnały. Ból w klatce piersiowej, nasilona duszność, utrata przytomności, drgawki, objawy udaru, krwawienie, czarne stolce, uporczywe wymioty lub nagły silny ból brzucha wymagają pilnego kontaktu z pomocą medyczną.
Ból warto opisywać konkretnie: gdzie boli, od kiedy, jak mocno w skali 0-10, czy ból promieniuje, co go nasila, co pomaga, czy pojawiła się gorączka, duszność, nudności, osłabienie albo zmiana zachowania. Taki opis ułatwia podjęcie decyzji, czy potrzebna jest pilna pomoc, konsultacja lekarska, zmiana leczenia czy działania niefarmakologiczne.
- utrata przytomności, drgawki, brak prawidłowego oddechu,
- nagły ból w klatce piersiowej, silna duszność, sinienie ust,
- objawy udaru: opadnięty kącik ust, niedowład, zaburzenia mowy, nagłe splątanie,
- masywny krwotok, wymioty z krwią, smoliste stolce,
- nagły silny ból brzucha, głowy lub kończyny, szczególnie z pogorszeniem stanu ogólnego.
