Upadki osób starszych – przyczyny, konsekwencje i jak im zapobiegać w domu?

Konsekwencje upadków osób starszych są różne – stłuczenia, naciągnięcia, urazy głowy, złamania, a nawet trwała utrata sprawności. Wielu takich zdarzeń można na szczęście uniknąć. Przeczytaj o przyczynach, skutkach i profilaktyce upadków u seniorów.

W zdecydowanej większości przypadków upadek to efekt kilku nakładających się czynników naraz. Starzejący się organizm, choroby przewlekłe i warunki domowe tworzą razem pułapkę, której seniorzy często nie są świadomi.

Osobną przyczyną są leki. Preparaty nasenne, uspokajające, moczopędne i przeciwnadciśnieniowe mogą wywoływać senność, zawroty głowy i zaburzenia równowagi. Im więcej leków przyjmuje senior jednocześnie, tym większe ryzyko ich wzajemnego oddziaływania i wystąpienia działań niepożądanych. Warto wiedzieć, że nawet leki dostępne bez recepty, takie jak niektóre preparaty na przeziębienie czy alergie, mogą nasilać senność i zaburzać koncentrację.

Do upadków dochodzi też z przyczyn zewnętrznych. „Niewinne”, ale i typowe zagrożenia to:

Zaskakująco często senior upada podczas zwykłych, codziennych czynności, np.:

Szacuje się, że ok. 10% upadków kończy się hospitalizacją [3]. Najpoważniejszym urazem jest złamanie szyjki kości udowej. Unieruchomienie po takim złamaniu prowadzi do wtórnych powikłań, w tym:

Znaczna część seniorów nie wraca po takim urazie do pełnej sprawności. U 20-25% osób, które doznały upadku, rozwija się zespół poupadkowy, czyli przewlekły lęk przed kolejnym upadkiem [2]. Senior ogranicza aktywność, przestaje wychodzić z domu i rezygnuje z codziennych czynności. To paradoksalna pułapka – bierność osłabia mięśnie i pogarsza równowagę, przez co kolejny upadek staje się jeszcze bardziej prawdopodobny. W skrajnych przypadkach zespół poupadkowy prowadzi do trwałego unieruchomienia i uzależnienia od opieki osób trzecich.

Nie należy natychmiast podnosić osoby starszej, ponieważ nieostrożny lub pochopny ruch może pogłębić uraz.

Większości upadków można uniknąć, a działania profilaktyczne obejmują zadbanie o 2 obszary – kondycję seniora i bezpieczeństwo otoczenia.

Regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie nóg i poprawiające równowagę zmniejszają ryzyko upadku nawet o kilkadziesiąt procent. Szczególnie polecane są tai-chi i gimnastyka geriatryczna. Fizjoterapeuta może dopasować program ćwiczeń do aktualnej kondycji seniora. Aktywność fizyczna poprawia też nastrój i redukuje lęk przed upadkiem, co bezpośrednio przekłada się na pewność poruszania się.

Kilka prostych zmian w domu radykalnie poprawia bezpieczeństwo. Warto zadbać o:

Warto regularnie przeglądać z lekarzem wszystkie przyjmowane leki pod kątem tych, które zwiększają ryzyko upadku.

Gdy upadki stają się częste, a senior traci zdolność do bezpiecznego funkcjonowania samodzielnie, warto pomyśleć o wsparciu profesjonalnym. Nowoczesne placówki organizują przestrzeń i pracę personelu z myślą o profilaktyce upadków (poręcze, bezprogowe korytarze, całodobowe dyżury, fizjoterapia jako stały element opieki). Organizacje, takie jak Patroni.pl, pomagają rodzinom dobrać odpowiedni ośrodek i ocenić jego standard.

Informacje o opiece nad seniorami z chorobami zwiększającymi ryzyko upadków znajdziesz na stronie https://patroni.pl/choroba-alzheimera/.

W sekcji poniżej znajdziesz krótkie odpowiedzi na kilka najczęstszych pytań na temat upadków u osób starszych.

Najczęściej to efekt kilku czynników naraz – osłabienia mięśni, pogorszenia wzroku, chorób przewlekłych i działań ubocznych leków.

To sygnał do sprawdzenia listy leków, zbadania ciśnienia, oceny wzroku i konsultacji z lekarzem lub geriatrą. Nasilające się upadki mogą też wskazywać na postęp choroby neurologicznej.

Zawsze, gdy doszło do uderzenia głową, pojawia się silny ból, senior nie może wstać lub jest zdezorientowany. Przy podejrzeniu złamania lub utracie przytomności wzywamy pogotowie.

Co trzecia osoba po 65. roku życia upada co najmniej raz w roku [1]. Upadki u seniorów są więc problemem poważnym, ale nie nieuchronnym. Ryzyko samych upadków oraz wynikających z nich konsekwencji zmniejsza m.in. zrozumienie przyczyn, umiejętność udzielenia pierwszej pomocy po zdarzeniu i konsekwentna profilaktyka. Warto jednak działać, zanim dojdzie do urazu – ocenić warunki w domu, przejrzeć leki z lekarzem, zadbać o regularną aktywność fizyczną i nie bagatelizować nawet pierwszego upadku z myślą: „Przecież mogło być gorzej!”.

Bibliografia